Preken

zondag 23-6-2018: Johannes de Wegbereider

By 25 juni 2018 No Comments

Gerelateerde afbeeldingBij het horen van de naam Johannes de Doper is bij velen het beeld blijven hangen van een vreemde man die leefde in de woestijn en een mantel droeg van kameelhaar. Dat voelt minder comfortabel dan onze kleding. Hij at sprinkhanen en wilde honing, niet direct een menu waar wij voor kiezen. Zijn vader wordt met stomheid geslagen, als hij van een engel hoort dat zijn vrouw Elisabet op haar gevorderde leeftijd in verwachting is. Volgens Lucas is er ook heel wat beroering, als hij bij zijn besnijdenis een naam moet krijgen. Zijn ouders noemen hem Johannes, een naam die in de hele familie niet voorkomt. Dus verbazing alom en veel vragen bij buren en familie. Johannes is een mooie naam en betekent ‘God is genadig’, ‘God erbarmt zich’. Als Johannes straks gaat preken bij de Jordaan, is er van genade en erbarmen weinig te merken. Hij gebruikt dreigende taal; ‘De bijl ligt al aan de wortel.
Als jouw levensboom geen goede vruchten draagt, wordt hij omgehakt en in het vuur geworpen’. De mensen van de tempel die komen luisteren noemt hij zelfs ‘adderengebroed’. Hij heeft ‘een tong, scherp als een zwaard’, zoals de profeet Jesaja het uitdrukt. Hij is niet bang de zieke plekken in de samenleving en in het leven van mensen aan te wijzen. Blijkbaar heeft hij een duidelijk charisma, want mensen komen massaal naar hem toe om te luisteren naar zijn toespraken en zich te laten dopen in de Jordaan. Ook is hij niet bang. Zo wijst hij Herodes terecht, omdat hij de vrouw van zijn broer heeft afgepakt. Die kritiek doet hem in de gevangenis belanden. Hoewel Jezus zijn stijl van leven en preken niet overneemt, noemt Hij Johannes ‘de grootste onder de profeten’, een man van het kaliber van Elia. Johannes probeert zijn toehoorders te laten nadenken over hun manier van leven. We weten dat het vaak moeilijk is mensen tot andere gedachten te brengen; nog lastiger is het hen te bewegen hun gedrag te veranderen. Het kost moeite gegroeide opvattingen los te laten en nog meer moeite ingesleten gewoontes te veranderen. Als we dan horen dat mensen uit Jerusalem en omstreken massaal naar hem toekomen om naar hem te luisteren en zich te laten dopen, dan wijst dat erop dat Johannes iets heeft dat mensen trekt. Blijkbaar weet hij een toon aan te slaan die mensen raakt. Hij zegt dingen die bevrijdend werken. Dat is heel iets anders dan de Joodse wetgeleerden die alsmaar hameren op geboden en verboden en mensen onder druk zetten. De waarden die Johannes beklemtoont: elkaar recht doen, genadig zijn en vergevingsgezind, delen met wie armoede, honger of kou lijdt: ze hebben aan actualiteit niets verloren. Bij hardloopwedstrijden wordt er vaak iemand ingezet die in het begin het tempo opvoert om even later af te haken. Een ‘haas’ noemen ze zo’n hardloper. Ook Jezus heeft blijkbaar zo’n ‘haas’ nodig. Er moet voorwerk verricht worden. De omstandigheden moeten zodanig gemaakt worden, dat er een bodem ontstaat die zijn boodschap kan ontvangen. Want de realiteit is weerbarstig. Johannes doet dat op zijn manier. Hij roept mensen op naar hun leven te kijken en stelt: ‘Als je God wilt dienen, zorg dan dat je je naaste recht doet; wees genadig en vergevingsgezind; deel met wie armoe lijdt en tekort komt’. Wat het bewerken van die bodem betreft: Als wij het gevoel krijgen dat we gezien worden en er naar ons geluisterd wordt, dat er niet over ons gelopen wordt, dan weten we ons veilig en durven we ook te kijken naar zaken waarvan we voelen dat we fout zitten. Eerbied en respect, erbarmen en vergeving: ze maken de grond van onze ziel zacht, zodat hij zich laat bewerken. Als wij in de Schrift horen dat wij zo kostbaar zijn in Gods ogen, dat Hij naar ons blijft zoeken, dan raakt dat ons hart en durven we ons open te stellen en ons te laten bijsturen en corrigeren.
Johannes leefde 20 eeuwen geleden. Hij behoorde mogelijk tot de Essenen, een joodse gemeenschap die als een soort monniken woonden in de stilte van de woestijn bij de Dode Zee. Ze leefden ascetisch. Gebed en de geschriften van Mozes waren de leidraad voor hun leven. Wij zijn vaak bang voor de stilte, zoeken comfort en luxe. Hoe zou de Doper reageren op onze leefwijze? Wat zou hij zeggen van de mentaliteit van ‘ eigen volk eerst’, angst voor asielzoekers en politiek die Europa verder verdeelt? Welke boodschap zou hij hebben voor wie enkel vertrouwen op eigen kennis en kunnen? Johannes was een man die zijn nek durfde uitsteken en de vinger durfde leggen op de zieke plekken in zijn samenleving. Moeten wij als christenen niet meer durf tonen bij de aanpak van de noden van onze samenleving? Paus Franciscus heeft de vergadering bezocht van de Wereldraad van Kerken, die haar 70e verjaardag viert. Hij hield er een pleidooi om niet langer nadruk te leggen op theologische verschillen en de conflicten van het verleden, maar onze blik te richten op de toekomst en te kijken wat we samen kunnen doen om de wereld beter te maken. Nu al kunnen we samen op weg, geleid door de H. Geest, samen bidden, evangeliseren en samenwerken. // Tot slot: het verhaal van de geboorte van Johannes uit Elisabet die onvruchtbaar heet, staat in de Bijbel niet op zich. Iets soortgelijks wordt er verteld van Sara, Rebecca, Rachel en Hanna. In al deze verhalen is er sprake van een ingrijpen van buitenaf, van Godswege. Het gaat niet om puur fysieke gebeurtenissen. Hun boodschap is van een andere orde. Ze willen ons zeggen: voor God is niets onmogelijk. Waar de toekomst voor mensen in het gedrang komt, waar alle perspectief weggevaagd dreigt te worden, daar grijpt God zelf in. M.a.w. Wanhoop dus niet, maar vertrouw op God. Die is ons nabij, altijd en overal, voor iedereen. Hij biedt ons toekomst, toekomst binnen handbereik. Bidden wij om dat vertrouwen. AMEN